‘Je interviewvragen zijn te sturend’: moet je je interviews opnieuw doen?

Herken welke richting je vraag meegeeft

Een sturende vraag suggereert een gewenst antwoord of zet een nog onbewezen aanname vast. ‘Hoeveel last heb je van de onduidelijke overdracht?’ neemt aan dat de overdracht onduidelijk is én dat iemand daar last van heeft. ‘Je vindt de nieuwe werkwijze toch prettiger?’ maakt instemmen sociaal gemakkelijk. Ook je inleiding en reacties kunnen een richting meegeven.

Niet elke gerichte of gesloten vraag is sturend. Je mag naar een specifiek procesmoment vragen. Het probleem ontstaat als je het antwoord inhoudelijk al invult of relevante alternatieven uitsluit. De Open University adviseert om interviewvragen op de onderzoeksvraag te laten aansluiten en suggestieve formuleringen te vermijden.

Herschrijf de vraag vóór je opnieuw gaat verzamelen

Maak een inventarisatie met de oorspronkelijke vraag, de aanname erin en een neutralere versie. Vervang ‘Waarom werkt het systeem zo slecht?’ bijvoorbeeld door ‘Hoe gebruik je het systeem bij een recente aanvraag?’ Vraag daarna wat goed ging, wat lastig was en of andere situaties anders verlopen. Zo blijft zowel een positieve als negatieve ervaring mogelijk.

Vraag één ding tegelijk. ‘Is de handleiding duidelijk en volledig?’ bevat twee beoordelingen die verschillend kunnen uitvallen. Begin bij een concrete ervaring en vraag vervolgens gericht door. Probeer je herziene vragen vooraf uit met iemand die kan aangeven welke aannames of onduidelijkheden nog in de formulering zitten. Een proefgesprek is geen garantie, maar kan vermijdbare fouten blootleggen.

Lees de antwoorden terug met de gestelde vraag erbij

Een kort ‘ja’ na een suggestieve vraag geeft minder zelfstandige informatie dan een uitgebreid, concreet voorbeeld dat de respondent in eigen woorden vertelt. Bekijk daarom het transcript inclusief jouw vraag en vervolgvraag. Markeer welke bevindingen alleen op bevestiging steunen, welke ervaringen zelfstandig zijn uitgewerkt en waar deelnemers je aanname juist tegenspreken.

Een eigen voorbeeld maakt de mogelijke invloed van de vraag niet ongedaan. Het kan wel helpen beoordelen welk materiaal inhoudelijk nog bruikbaar is. Bewaar de oorspronkelijke vraagstelling. Schrijf een gestelde vraag achteraf niet neutraler op in je methode of bijlage. Dan verdwijnt juist de informatie die nodig is om de kwaliteit van de antwoorden te beoordelen.

Bepaal of de hoofdconclusie aanvullende gegevens vraagt

Als een belangrijke conclusie alleen steunt op bevestigende antwoorden op een sturende vraag, is extra onderbouwing waarschijnlijk nodig. Bespreek een gerichte herstelroute: een neutraal vervolggesprek, een andere passende bron of een smallere conclusie. Een heel onderzoek opnieuw uitvoeren is niet altijd proportioneel, maar alleen de vragenlijst mooier maken herstelt eerdere dataverzameling evenmin.

Een tweede gesprek met dezelfde mensen is ook niet volledig onafhankelijk: zij kennen het onderwerp en jouw eerdere formulering al. Leg daarom uit wat je aanvulling kan verduidelijken en wat onzeker blijft. Kies eventuele nieuwe deelnemers op inhoudelijke gronden. Zoek geen groep die vooral de uitkomst bevestigt die je graag wilde vinden.

Verwerk de beperking waar ze gevolgen heeft

Beschrijf in de methode welke vragen kwetsbaar waren en welke herstelactie je daadwerkelijk uitvoerde. Maak bij je analyse duidelijk hoe je twijfelachtig materiaal hebt behandeld. In de discussie leg je uit welke interpretaties daardoor minder zeker zijn. Pas je conclusie en advies aan wanneer het oorspronkelijke bewijs niet sterk genoeg blijkt.

Je kunt bijvoorbeeld schrijven dat de positieve beoordeling mogelijk is beïnvloed door de formulering, terwijl concrete voorbeelden wel inzicht geven in genoemde gebruikssituaties. Maak die afweging specifiek voor je eigen gegevens. Lees ook hoe je je codeerkeuzes navolgbaar maakt en de kwaliteit van je onderzoek verantwoordt. Zo herstel je de bewijsroute in plaats van alleen de formulering.

Vervolgstap

Twijfel je of bestaande interviews nog bruikbaar zijn? Laat je vragen, uitwerkingen en feedback samen analyseren voordat je opnieuw gaat verzamelen. Direct overleggen kan ook via telefoon, mail of WhatsApp.