‘De ontwerpcriteria ontbreken’: hoe maak je toetsbare eisen voor je beroepsproduct?

Onderscheid het doel van de eisen aan je product

‘De overdracht verbeteren’ is een doel. ‘De instructie vermeldt voor elke spoedcategorie wie buiten kantooruren verantwoordelijk is’ is een eis aan het product. Een ontwerpcriterium helpt je kiezen tussen oplossingen en later beoordelen of je product aan de onderbouwde eisen voldoet. Alleen een wens noemen maakt die functie nog niet zichtbaar.

Je opleiding kan spreken over ontwerpeisen, programma van eisen of ontwerpcriteria. Controleer wat daar precies mee wordt bedoeld. Maak ook onderscheid met de rubric: de rubric beoordeelt jouw afstudeerwerk, terwijl productcriteria de gewenste eigenschappen van jouw oplossing beschrijven. Natuurlijk moet de manier waarop je criteria afleidt wel voldoen aan de rubric.

Geef elke eis een aantoonbare herkomst

Verzamel de relevante conclusies uit je praktijkonderzoek, de inzichten uit passende literatuur en de vastgestelde randvoorwaarden van de organisatie. Zet per voorgenomen eis erbij waarop die is gebaseerd. Een interviewbevinding kan een gebruikersbehoefte zichtbaar maken; een interne afspraak kan een uitvoeringsgrens aangeven. Vermeld vindplaatsen, zodat de herkomst terug te zoeken is.

Niet iedere wens hoeft te worden overgenomen. Als een opdrachtgever een app wil maar jouw onderzoek vooral een onduidelijke taakverdeling aanwijst, is de app nog geen bewezen passende oplossing. Vergelijk de wens met het probleem en de gegevens. In advies dat niet uit resultaten volgt vind je dezelfde controle op de inhoudelijke redenering.

Maak een criterium specifiek zonder willekeurige cijfers

Een bruikbaar criterium benoemt de gebruiker, gewenste functie of eigenschap en een controleerbare grens of conditie. Bijvoorbeeld: ‘Een planner kan met de werkinstructie voor iedere onderzochte spoedcategorie bepalen wie het verzoek buiten kantooruren overneemt.’ Dit is een fictief voorbeeld. Het criterium moet in jouw onderzoek steunen op daadwerkelijke behoeften en bevindingen.

Voeg niet zomaar ‘binnen twee minuten’ of ‘minimaal 80 procent tevreden’ toe om het meetbaar te laten klinken. Waarom is juist die grens passend? Een grens vraagt een onderbouwing, bijvoorbeeld uit de werkcontext of een expliciete afspraak. Zonder die basis maak je schijnprecisie. Een aantoonbare inhoudelijke eis kan ook zonder een percentage toetsbaar zijn.

Koppel de eis direct aan een toetswijze

Beschrijf per criterium hoe je controleert of eraan wordt voldaan. Voor de spoedinstructie kun je gebruikers passende scenario’s laten uitvoeren en nagaan of zij de verantwoordelijke rol correct vinden. Een deskundige kan inhoudelijke volledigheid controleren. Financiële uitvoerbaarheid vraagt weer andere informatie dan gebruikersbegrip. Laat toetsvraag en toetswijze op elkaar aansluiten.

Leg ook vast welke criteria noodzakelijk zijn en welke wenselijk, met een reden voor die prioriteit. Bij botsende wensen, zoals meer detail en een kortere instructie, moet je een afweging maken. Beschrijf die keuze. Anders kan je product achteraf op elk resultaat passend lijken, zonder dat duidelijk wordt waarom je juist deze oplossing hebt gekozen.

Als je beroepsproduct al klaar is

Maak een eerlijk onderscheid tussen vooraf gebruikte eisen en criteria die je bij de revisie hebt aangescherpt. Je mag een bestaand product opnieuw beoordelen aan beter onderbouwde criteria. Schrijf alleen niet dat die criteria het oorspronkelijke ontwerp stuurden als ze pas later zijn opgesteld. Noteer wat de nieuwe controle aan aanpassingen oplevert.

Werk eerst de belangrijkste functie uit: bevinding, eis, ontwerpkeuze en toets. Doe dat daarna voor de overige bepalende functies. Zo zie je snel welke onderdelen onderbouwd zijn en welke vooral op gewoonte of voorkeur rusten. Moet de toets nog plaatsvinden? Lees dan wat je kunt doen als je beroepsproduct nog niet is getest.

Vervolgstap

Zijn je producteisen nog te algemeen of is hun herkomst onduidelijk? Laat je beroepsproduct en onderzoek analyseren op de verbinding tussen bevinding, criterium en ontwerp. Direct contact kan ook via telefoon, mail of WhatsApp.