Ontbrekende waarden in je enquête: welke antwoorden mag je meenemen?

Maak onderscheid tussen leeg, niet van toepassing en nul

Een leeg antwoord kan betekenen dat iemand een vraag oversloeg, afhaakte of de vraag door een filter niet kreeg. ‘Niet van toepassing’ kan een geldig antwoord zijn als de situatie niet op iemand slaat. Een nul is soms een werkelijke meting, bijvoorbeeld nul gemaakte fouten. Die drie situaties samenvoegen verandert de betekenis van je resultaten.

Bewaar daarom eerst de ongewijzigde export en maak een werkbestand. Controleer de vragenlijstroute en de exportcodes. Een 99 voor ‘weet niet’ mag niet in een gemiddelde terechtkomen. Leg per variabele vast welke codes een inhoudelijk antwoord zijn en welke als ontbrekend worden behandeld.

Bekijk waar de antwoorden ontbreken

Tel per vraag hoeveel mensen de vraag konden krijgen, hoeveel geldig antwoordden en hoeveel antwoorden ontbreken. Kijk ook naar het patroon: ontbreken vooral antwoorden aan het eind, bij een gevoelige vraag of binnen een bepaalde groep? Dat kan relevant zijn voor je interpretatie. Je kunt niet zonder onderzoek aannemen dat de ontbrekende antwoorden willekeurig zijn.

Ontbreken gegevens precies op je belangrijkste uitkomst, dan is het probleem groter dan bij een optionele achtergrondvraag. Benoem welke deelvraag wordt geraakt. Dit artikel gaat over gedeeltelijke antwoorden; voor het werven van meer deelnemers kun je verder bij te weinig respondenten voor je scriptie.

Gebruik bij percentages een duidelijke noemer

Bij een beschrijvende analyse kun je per vraag de geldige antwoorden gebruiken, zolang je de basis en de ontbrekende antwoorden zichtbaar maakt. Fictief voorbeeld: 45 enquêtes ontvangen, 38 geldige antwoorden op een stelling, waarvan 19 instemmen. Dat is 50% van de geldige antwoorden op die stelling. De overige zeven tellen niet stilzwijgend als ‘oneens’.

Soms wil je juist het aandeel onder alle 45 deelnemers laten zien. Dan vermeld je dat expliciet en toon je ook de ontbrekende categorie. Een percentage zonder duidelijke noemer is moeilijk te beoordelen. Gebruik bij vergelijking van vragen niet de indruk dat steeds dezelfde groep volledig antwoordde als dat niet zo is.

Verwijder geen hele respondent zonder inhoudelijke reden

Een onvolledige enquête kan nog bruikbare antwoorden bevatten. Alles verwijderen verkleint je analysegroep en kan het beeld vertekenen. Voor een analyse met meerdere variabelen kunnen wel complete gegevens op die variabelen nodig zijn. Beschrijf welke eisen jouw gekozen analyse stelt en hoeveel respondenten daardoor overblijven.

Voor een bestaande samengestelde schaal volg je de scoringsregels van het instrument. Sommige instrumenten staan onder voorwaarden een deelscore toe; andere niet. Stel niet achteraf een willekeurige regel in omdat die een gunstige uitkomst geeft. Voor antwoordschalen en samengestelde scores lees je Likert-data analyseren.

Vul ontbrekende antwoorden niet automatisch op

Een gemiddelde invullen lijkt handig, maar creëert waarden die niet zijn geobserveerd en kan spreiding en verbanden veranderen. Imputatie vraagt een passende methode, aannames en verantwoording. Het CBS beschrijft imputatie als een afzonderlijke statistische bewerking. Het is geen standaardoplossing voor ieder klein hbo-enquêtebestand.

Leg in je methode vast hoe je ontbrekende antwoorden behandelde en waarom. Vermeld in je resultaten de geldige aantallen en relevante uitsluitingen. Bespreek in je discussie welke uitspraken onzeker worden als bepaalde antwoorden ontbreken. Als een kernconclusie ervan afhangt, bespreek de analysekeuze met je begeleider voordat je verder rekent.

Vervolgstap

Weet je niet welke onvolledige antwoorden je mag gebruiken of hoe je percentages moet rapporteren? Laat je vragenlijst, geanonimiseerde export en analysemethode samen bekijken. Direct bellen, mailen of WhatsAppen kan ook.